W poszukiwaniu siebie

Jak stać się człowiekiem szczęśliwym?

Chyba od zawsze ludzie zadawali sobie tego typu pytanie – a wielu szukało na nie odpowiedzi. Najczęściej wiernie wypełniając zalecenia przeróżnych guru, nauczycieli czy przewodników duchowych, wyjeżdżając do Indii czy udając się na pustynię. Mimo tego niewielu z nich zrozumiało, że naśladowanie nie jest najlepszą metodą poszukiwania siebie i swojego szczęścia – głównie dlatego, że droga każdego człowieka jest inna, i to pod każdym względem – a spojrzenie na nią może być jedynie wskazówką, ukazaniem kierunku, a nie precyzyjną recepturą prowadzącą do celu.

Odpowiedzi na tę kwestię trudno także szukać jedynie w psychologii – zajmuje się ona głównie próbami przywracania równowagi zaburzonej w człowieku w taki czy inny sposób, choć oczywiście i w tym obszarze nauki istnieją interesujące prace, zwłaszcza amerykańskich badaczy, którzy wysłuchiwali ludzi szczęśliwych i badali ludzi określanych przez nich jako samorealizujących się. Rozumiejących, że droga do zdrowego pod względem psychologicznym i szczęśliwego człowieka wiedzie przez jego samopoznanie.

Bo to właśnie odpowiedź na pytanie: „Kim jestem” jest kluczową odpowiedzią podczas poszukiwania osobistego szczęścia. A także odpowiedzią na możliwość dojrzałej miłości wobec innego człowieka czy nawet transcendentnego Boga.

Z zewnątrz w bezkresną głąb. Dusza

Pytanie o duszę człowieka jest w swojej istocie pytaniem o najważniejsze i najgłębsze podstawy istnienia życia i świata, jest pytaniem o jego sens i celowość. Jednocześnie pytanie to dotyczy też dwóch skal makro – zarówno całej istniejącej rzeczywistości materialnej, jak i tej, która obejmuje bezkresny „wszechświat” duchowego życia każdego człowieka.
Cóż bowiem można rozumieć pod pojęciem duszy?

Na przestrzeni wieków wielu filozofów, czyli ludzi poszukujących prawdy o życiu, traktowało duszę jako specyficzny „motor, czy też „silnik” – „uruchamiający” fakt życia; były też poglądy wiążące ją z jakimś czynnikiem energetycznym - bioenergią dającą życie (próbowano np. sprawdzać, ile fizycznie waży dusza, obserwując moment śmierci), jak też jej definicje traktowano w ujęciu relacji nie tylko międzyludzkich, ale i wobec niematerialnych sił wyższych.

Czym zatem jest albo – co można rozumieć pod pojęciem słowa „dusza”?

Zanim jednak podejmie się próbę odpowiedzi na to pytanie, konieczne wydaje się pewne usystematyzowanie pojęć.

Poznanie siebie. Nawrócenie

Aby dokonała się w człowieku przemiana, musi on najpierw obudzić się ze snu i zobaczyć świat takim, jaki jest naprawdę. Bez tego wszelka droga naprzód pozostanie zablokowana. Sen jednak zbyt często bywa podstawowym usposobieniem naszego umysłu i serca. Już Heraklit pisał, że ludzie żyją tak, jakby śnili na jawie, i dopóki się nie obudzą, nie zrozumieją świata wokół siebie ani swojego w nim miejsca.

Obudzenie się to przede wszystkim poznanie samego siebie, co jest jednak jednym z najtrudniejszych zadań, jakie może sobie postawić człowiek. Bo musi sobie zadać pytanie: Kim, tak naprawdę, jestem?

Systemem kości, mięśni i wody tworzącej biologiczne ciało człowieka?

Emocjami, targającymi wnętrze – pół biedy, kiedy są to „motyle w brzuchu” wywołane miłością, ale przecież dużo częściej jest to strach paraliżujący nie tylko umysł, ale i całe ciało?

Czy może Osobą mającą wolną wolę i nieśmiertelną duszę opisywaną świadomością i obdarzoną godnością, o czym często zapomina się w pogodni za pieniędzmi i dobrami materialnymi?

Transcendencja. Droga modlitwy

Miłość wyraża się przez „bycie” z inną osobą – bycie realne lub choćby intencyjne, natomiast miłość rozwija się, wzrasta i z czasem przejmuje całego człowieka – „karmi się” – rozmową. I o ile kontakt z drugim człowiekiem jest w miarę nieskomplikowany, mamy bowiem do czynienia z bytem znanym nam w ten sposób, w jaki siebie znamy, o tyle z tego powodu rozmowa z Bogiem nie jest łatwa.

Już przed tysiącami lat Izajasz pisał: „Wytrwale czekam na Jahwe, który oblicze swe ukrywa” (Iz. 8, 17). A później, już doświadczony w modlitwie, stwierdza: „Zaprawdę, Tyś Bogiem ukrytym” (Iz. 45,14). To bardzo ważne słowa - jest Bogiem ukrytym, „to znaczy ponad i poza naszym poznaniem, i nie należy Go identyfikować z naszym własnym pojęciem o Nim, ponieważ jest On zawsze poza naszym ograniczonym sposobem myślenia umniejszającym Boga, jeśli nie deformującym”.

Ale – choć Bóg milczy, to jednak często uśmiecha się do tych, którzy chcą z Nim być.

Może właśnie dlatego, patrząc na radość Jezusa, Jego uczniowie w pewnym momencie proszą Go: „Panie, naucz nas się modlić!” (Łk. 11,1).

I Mistrz spełnił ich prośbę.

Tak powstała Szkoła Modlitwy Jezusa z Nazaretu.

Drgnienie. Teoria Boga?

Jednym z najciekawszych badań fizycznych, prowadzonych współcześnie na całym świecie, jest poszukiwanie neutrin. Neutrina są to elementy materii nie mające ładunku elektrycznego ani tak zwanego ładunku kolorowego (charakterystycznego dla oddziaływań siłowych) i w związku z tym prawie nigdy nie oddziaływują one z innymi cząsteczkami, co powoduje, że, dla przykładu, nasza Ziemia jest dla nich praktycznie przeźroczysta!

Dlaczego jednak akurat ta cząstka, związana przecież z realnym, materialnym światem miałaby pomagać z w zrozumieniu poszukiwań Nieznanego?

Może właśnie dlatego, że przenika wszystko. Podobnie jak element transcendencji określany w świętych księgach jako Duch: „Duch przenika wszystko, nawet głębokości Boga samego” (1 Kor. 2,10). A kiedy Ziemi jeszcze nie było („Była bezwładem i pustkowiem”) „Duch Boży unosił się nad wodami” (czyli przestrzenią) (Rdz. 1,3).

Oczywiście powstaje problem, jaki ten Duch może mieć charakter, w cudzysłowie: „jak wygląda”.